تاریخ گذاری بقایای اولیۀ انسانی قدیمیتر از ۵۰ هزار سال بر اساس تاریخ گذاری رادیو کربن غیرممکن است اما به تازگی یک گروه تحقیقاتی این روش را برای یک بقایای با ثباتتر (پوستۀ تخم شتر مرغ) ارتقا دادهاند. باستانشناسان با کاوش در میان بقایای نیاکان ما که حاوی شواهدی از رژیم غذایی آنها و سطوح تراکمی مانند گیاهان و جانوران تغییر یافته در طی زمان است، اطلاعات فراوانی کسب کرده اند.
یکی از ضایعات آشپزخانهای رایج در محوطههای آفریقا، پوستۀ تخم شتر مرغ است که اکنون به رازگشایی از زمان این تغییرات کمک شایانی میکند و منجر به فراهم شدن یک جدول زمانی برای بعضی از اولین هوموساپینسها که بیش از ۱۰۰ هزار سال قبل که برای استفاده از منابع غذایی دریایی در سواحل آفریقای جنوبی مستقر شده بودند، گردید. متخصصان زمینشناسی در دانشگاه کالیفرنیا و بروکلی تکنیکی را توسعه دادهاند که با استفاده از این دورریزهای عمومی، تاریخ دقیق دور انداختن آنها را مشخص میکند. به تازگی مقالهای در نشریۀ (پی ان ای اس) منتشر شده است که دانشمندان موفق به تاریخ گذاری به روش اورانیوم توریوم بر روی پوستۀ تخم شتر مرغ، در مکانی به نام یسترفونتین ۱ در افریقای جنوبی شدهاند. این سن سنجی، زمانی بالغ بر ۱۱۳ تا یک ۱۱۹ هزار سال را نشان میدهد. از دلایل جذاب بودن این تحقیق این است که تا بحال دانشمندان موفق به سن سنجی این نهشتهها نشده بودند و محوطههای مشابه بسیاری به خصوص در مناطق ساحلی افریقای جنوبی وجود دارند که در آنها پوستۀ تخم شترمرغ یافت میشود و نیاز به تاریخ گذاری دارند. در مکان یاد شده همچنین سه دندان انسانریخت کشف شده است که از قدیمیترین فسیلهای هومو ساپینس است که در جنوب آفریقا تا بحال بدست آمدهاند. محققان معتقدند که قدمت یابی اورانیوم-توریم از پوستۀ تخم شترمرغ میتواند قدمت ۵۰۰ هزار سال را بدست آورد و تاریخ گذاری دقیق دورریزها و محوطههای باستانی را تقریباً ۱۰ برابر بیشتر از گذشته افزایش دهد. اورانیوم برای سن یابی یک روش ایده آل است زیرا با سرعت ثابت در طی زمان به ایزوتوپ توریم تجزیه میشود که میتواند در طی چند دقیقه با طیف سنجی جرمی اندازه گیری شود. نسبت این ایزوتوپ توریم به اورانیوم موجود، به متخصصان زمینشناسی میگوید چه مدت اورانیوم در پوستۀ تخم شترمرغ تجمع یافته است. طی چهار سال گذشته محققان مطالعه کاملی روی پوستۀ تخم شترمرغ، از جمله تجزیه و تحلیل پوستۀ تخم شترمرغهای مدرن در یک مزرعه شترمرغ در کالیفرنیا انجام دادند و یک روش سیستماتیک را برای جلوگیری از عدم اطمینان از تجزیه و تحلیلهای قبلی ایجاد کردند. یکی از مشاهدات کلیدی این بود که شترمرغها، اورانیوم را نمیگیرند و ذخیره نمیکنند؛ حتی اگر میزان این ماده، میلیاردی باشد. آنها نشان دادند که پوستههای شترمرغ تازه ریخته شده، فاقد اورانیوم است اما پس از دفن در زمین جذب میشود.
علاقمندان می توانند از طریق لینک زیر می توانید به مقاله یاد شده دسترسی بیابید.
Proceedings of the National Academy of Sciences, 2021; 118 (16): e2020042118 DOI: 10.1073/pnas.2020042118
الهام فتوحی، دانش آموخته باستانشناسی پیش از تاریخ در دانشگاه رازی کرمانشاه، بنیاد پژوهشهای پارینهسنگی دیار مهر
س.ح. گوران، موزه نئاندرتال، بنیاد پژوهشهای پارینهسنگی دیار مهر
جامعۀ باستانشناسی ایران Society for Iranian Archaeology©
