فعالان محیط‌زیست و باستان‌شناسان با ارسال نامه‌ای به معاون اول رئیس‌جمهور، خواستار پاسخ شفاف و ارزیابی مشارکتی سازمان حفاظت محیط‌زیست دربارۀ پروژۀ ماندگان شدند. این نامه دربردارندۀ ۱۷ پرسش کلیدی دربارۀ تأمین آب شرب اصفهان، اثرات زیست‌محیطی و اجتماعی این پروژه بر خوزستان و مناطق مبدأ انتقال آب، مطالعات میراث فرهنگی و باستان‌شناسی، ریزگردها، تولید برق و استفاده از پساب‌هاست و انتشار مستندات آن را برای تضمین شفافیت و مشارکت جامعۀ مدنی ضروری دانسته‌اند.
جناب آقای عارف
معاونت محترم اول ریاست جمهوری اسلامی ایران
موضوع : الزام به پاسخ سازمان حفاظت محیط زیست کشور به سؤالات و ابهامات طرح شده در سامانۀ ملی انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات در خصوص پروژۀ ماندگان؛ ارزیابی مشارکتی و ارائۀ گزارش شفاف ملی در خصوص این پروژه
با سلام و تحیت
همانگونه که واقفید مطالعات ارزیابی پروژۀ ماندگان از سوی وزارت نیرو نهایی و در کمیتۀ ارزیابی سازمان حفاظت محیط زیست کشور بر اساس ضرب الاجل دولت در حال بررسی است. با توجه به فشارها و لابی‌های مختلف برای بی اثر کردن بررسی و ارزیابی دقیق این پروژه مطابق با منافع ملی که نمود آن را در عملکرد خلاف قانون معاون اول رئیس جمهور، معاونت حقوقی دولت و برخی سوء جریانات در سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت نیرو و وزارت کشور و دیگر بخش‌های حکمرانی قابل مشاهده است، بیم آن داریم که با توجه به پنهان کاری‌ها و روندهای خلاف قانون که تا مرز محرمانه‌سازی تخصیص قطعی آب و مصوبات مرتبط پروژۀ ماندگان در شورای عالی آب به ریاست جنابعالی پیش رفته است منافع ملی و اصول متعدد قانون اساسی مورد چشم پوشی قرار گیرد.
از این رو بنا بر وظیفۀ تاریخی و محیط زیستی خود با طرح پرسش‌های ابتدایی خواهان ارزیابی مشارکتی جامعۀ مدنی در موضوع پروژۀ ماندگان و ارائۀ گزارش ملی و شفاف و عمل به قانون در این خصوص هستیم؛ در گام نخست برای اطلاع از زوایای مختلف این طرح که گزارش آن نهایی و به سازمان حفاظت محیط زیست ارسال شده است سؤالات و دغدغه‌های خود را در سامانۀ ملی انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات از سازمان حفاظت از محیط زیست به شمارۀ کدهای رهگیری زیر طرح کرده‌ایم:
۱۷۶۲۴۹۱۹۳۶۱۹۵۷۸۵۹
۱۷۶۲۴۹۱۶۷۸۴۵۵۵۲۰۹
۱۷۶۲۴۹۱۴۵۷۴۲۲۳۹۷
۱۷۶۲۴۹۱۱۵۲۶۶۷۷۳۰۶
۱۷۶۲۴۹۰۸۷۳۲۵۶۷۷۱۸
۱۷۶۲۴۹۰۴۹۰۳۳۲۸۷۶۸
۱۷۶۲۴۹۰۲۹۹۰۳۱۱۹۲۹
۱۷۶۲۴۸۹۹۹۷۶۳۵۸۸۵۱
۱۷۶۲۴۸۹۷۰۱۷۶۲۵۶۸۹
۱۷۶۲۴۸۹۳۸۴۴۹۵۳۹۸۱
۱۷۶۲۴۸۹۱۵۷۶۱۴۳۰۶۷
۱۷۶۲۴۸۸۸۶۲۹۴۳۱۱۸۵
۱۷۶۲۴۸۸۵۷۵۹۱۹۴۹۹۱
۱۷۶۲۴۸۸۲۸۷۹۶۲۳۷۵۳
۱۷۶۲۴۸۷۹۴۲۹۰۹۷۴۷۱
۱۷۶۲۵۰۲۰۳۳۲۱۱۶۲۱۶
۱۷۶۲۵۰۷۱۵۴۸۶۸۷۱۶۵
سؤالات طرح شده به شرح زیر می‌باشد:
۱ – حسب بند ب مادۀ ۳۹ برنامۀ هفتم توسعه، ۱۹۰ میلیون متر مکعب آب مصرفی صنایع از زاینده رود می‌بایست با جایگزینی منابع آبی نامتعارف آزادسازی شود. در مطالعات طرح ماندگان چه میزان از این آب، کسری نیاز شرب آب اصفهان را در افق ۱۴۵۰ جبران می‌کند؟ آیا این قانون در مطالعات تامین آب شرب لحاظ شده است؟
۲ – با توجه به پروژه‌های در دست احداث خرسان و ماندگان که به صورت خلاف قانون و با چراغ سبز سازمان در حال اجرا هستند، آیا مطالعات به هنگام انجام این دو پروژه در مطالعات سد ماندگان مورد بررسی قرار گرفته است؟
۳ – آیا در مطالعات پروژۀ ماندگان به اثرات تجمعی سدها و انتقال آب‌های تاکنون انجام شده بر خوزستان پرداخته شده است؟ نقطه نظرات سازمان در خصوص این مطالعه چه بوده است؟
۴ – با توجه به آنکه مقرر است این آب برای شرب استان اصفهان تأمین شود، آیا در مطالعات طرح ماندگان به منابع آب شرب پایدار کنونی استان اصفهان اشاره شده است؟ این منابع کدامند و میزان کسری آب شرب چه میزان اعلام شده است؟
۵ – با توجه به مشکلات کشاورزان حوضۀ مبدأ انتقال آب در استان‌های کهگیلویه و بویراحمد و خوزستان در تأمین آب کشاورزی، آب انتقالی قرار است سهم چه بخش از حوضۀ مبدأ را کسر نماید؟ آیا در مطالعات ماندگان به این موضوع پرداخته شده است؟
۶ – با توجه به دغدغۀ اجتماعی مردم در خصوص اثرات انتقال آب بر منطقه حفاظت شدۀ دنا، آیا در مطالعات طرح بر اثر این پروژه بر منطقۀ حفاظت شده اشاره شده و آیا این مطالعات مورد پذیرش سازمان قرار گرفته است؟
۷ – با توجه به وضعیت پیش روی آب شور دریا در آبادان و خرمشهر که مشکلات عدیده‌ای برای نخیلات و کشاورزی منطقه ایجاد کرده است، آیا اجرای پروژۀ ماندگان به تشدید این موضوع منجر نمی شود؟ آیا در مطالعات طرح ماندگان به آن پرداخته شده است؟
۸ – با توجه به عدم انطباق مطالعات جمعیتی طرح ماندگان با طرح فلات که از سوی وزارت نیرو انجام شده است، آیا سازمان در خصوص این تناقضات و افزایش فاحش جمعیت در طرح ماندگان طرح سؤال کرده است؟ مستندات ارائه گردد.
۹ – با توجه به آنکه مطالعات اجتماعی طرح ماندگان محدود به استان اصفهان می‌باشد، آیا سازمان بر لزوم بررسی اثرات اجتماعی این طرح در مبدأ انتقال آب و اصلاح مطالعات به عنوان ارزیاب مطالعات طرح تأکید کرده است؟ مستندات ارائه شود.
۱۰ – با توجه به آنکه وزارت میراث فرهنگی صراحتاً بر فقدان مجوز میراثی پروژۀ ماندگان اشاره کرده است، آیا در گزارش طرح سد و سامانۀ انتقال ۀب ماندگان به مطالعات باستان‌شناسی و میراثی طرح پرداخته شده است؟ آیا این مطالعات به سازمان ارائه شده است؟ مستندات ارائه گردد.
۱۱ – با توجه به ضرورت محاسبه ارزش اکولوژیک تخریب در قیمت تمام شدۀ طرح، آیا در گزارش طرح ماندگان مطابق بند ب مادۀ ۱۲ قانون افزایش بهره‌وری و برنامۀ هفتم این موضوع مورد توجه قرار گرفته است؟ آیا این مطالعات به سازمان ارائه شده است؟
۱۲ – با توجه به دغدغۀ وزارت نیرو مبنی بر تولید انرژی برق آبی، انتقال آب ماندگان چه تأثیری بر تولید برق در زنجیرۀ سدهای پائین‌دست می‌گذارد؟ آیا در گزارش طرح ماندگان به این موضوع پرداخته شده است؟ آیا این مطالعات به سازمان ارائه شده است؟
۱۳ – با توجه به دغدغۀ ریزگردها در خوزستان و استعلام مکرر دستگاه قضایی از سازمان در خصوص اثرات انتقال آب بر ریزگردها، آیا در گزارش طرح ماندگان به اثرات این طرح بر ریزگردها و یا تشدید آن پرداخته شده است؟ آیا این مطالعات به سازمان ارائه شده است؟
۱۴ – آیا در گزارش طرح ماندگان به اثرات این طرح بر رودخانۀ کارون و پائین‌دست پرداخت شده است؟ ارائۀ مستندات موجب امتنان خواهد بود.
۱۵ – با توجه به وجود حداقل ۴۰۰ میلیون متر مکعب پساب در استان اصفهان چه میزان از این پساب قابلیت استفاده و بازیابی در بخش شرب را دارد؟ آیا این موضوع در مطالعات سد ماندگان دیده شده؟ آیا امکان انتقال این آب به صنعت و آزادسازی آب سطحی برای مصارف شرب وجود ندارد؟
۱۶ – مطابق بند ۱۷ مکاتبۀ ۵۴۹۵ / ۳۴۰ / ۱۴۰۴ مورخ ۱۷ / ۲ / ۱۴۰۴ دفتر ارزیابی قید شده میزان ۲۵۰ میلیون متر مکعب آب انتقالی به اصفهان با شهرهای هدف در تناقض است. آیا این اصلاحات و سایر اصلاحات درخواستی نامۀ مذکور در مطالعات بروزرسانی شدۀ ماندگان تصحیح گردیده است؟
۱۷ – با توجه به اثرات مستقیم این پروژه بر ذینفعان مختلف، انتشار اسناد و مستندات و مطالعات مرتبط با پروژۀ ماندگان می‌تواند مشارکت عمومی در ارزیابی این پروژه را دو چندان و ارزیابی‌ها را واقعی‌تر کند.
در پایان مجدد تأکید می‌کنیم پاسخ به این دغدغه‌ها وظیفۀ دولت است و عدم توجه به آن با توجه به بسترهای عینی می‌تواند تبعات گسترده و غیرقابل پیش‌بینی به همراه داشته باشد.
رونوشت : دبیرخانه نشان اپوش
۱ – کمپین مردمی حمایت از زاگرس مهربان
۲ – جامعۀ باستان‌شناسی ایران
۳ – انجمن علمی دانشجویان باستان‌شناسی دانشگاه پارس
۴ – مدافعان محیط زیست خوزستان
۵ – انجمن دیده بان جلگه سبز خوزستان
۶ – انجمن صنفی مهندسان صنعت آب خوزستان
۷ – انجمن حامیان محیط زیست خسرج
۸ – انجمن یاوران سبز اندیش طبیعت گناوه
۹ – کانون آموزشیار آب بوشهر
۱۰ – انجمن محیط زیست میان آب شوشتر – خوزستان
۱۱ – انجمن حیات سبز بوشهر
۱۲ –دوستداران طبیعت رامهرمز
۱۳ – انجمن احداث باغات مثمر ساحل دریا بندر ماهشهر
۱۴ – انجمن آوای زمین شهر جنت مکان
۱۵ – انجمن دوستداران زیست بوم کهن زاگرس
۱۶ – گروه تخصصی ایده صنعت سبز زانیار HSE
۱۷ – انجمن خرمای خوزستان
۱۸ – انجمن دوستداران طبیعت و محیط زیست خوزستان
۱۹ – انجمن حافظان رویش طبیعت زرندیه
۲۰ – انجمن پاکبانان محیط‌زیست رامهرمز
۲۱ – انجمن حافظان طبیعت دز میانرود
۲۲ – انجمن پیشگامان زاگرس دوگنبدان
۲۳ – خانه کشاورز استان چهارمحال بختیاری
۲۴ – کمپین مخالفین انتقال آب خزر به کویر
۲۵ – کانون سبز فارس
۲۶ – انجمن دیده بان کوهستان
۲۷ – موسسه سبزکاران بالان
۲۸ – انجمن نبض کرخه حمیدیه
۲۹ – دیده‌بان یادگارهای فرهنگی و طبیعی ایران
۳۰ – پارسی گویان نیک اندیش استان چهارمحال و بختیاری
۳۱ – مهرورزان زیست بوم زاگرس
۳۲ – گروه مهندسی-اجتماعی آبانگاه
۳۳ – انجمن محیط زیست و منابع طبیعی خوزستان
۳۴ – اتاق اصناف کشاورزی شهرستان باوی
