لزوم توجه ویژه به میراث فرهنگی و صیانت و حفاظت از آثار فرهنگی ایران
در روزهای پایانی سال ۱۴۰۳ همچنان شرایط و وضعیت میراث فرهنگی و آثار باستانی کشور بسیار نگرانکننده است. با وجود اقدامات و حساسیت باستانشناسان و دوستداران میراث فرهنگی، تغییری در وضعیت نگهداری و حفاظت از آثار میراث فرهنگی این سرزمین ایجاد نشده است. جامعۀ باستانشناسی ایران امیدوار است که با تغییر دولت در این سال، دیدگاههای مدیران اجرایی و سیاستگذاریهای کلان وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی دچار تحول گردد و چارهاندیشی بزرگی برای برون رفت از این بحران انجام شود.
مواریث فرهنگی ما که شامل آثار باستانی و بقایای معماری و فرهنگی گذشته این سرزمین است، بیانگر فرهنگ و هویت اجتماعی ایرانیان از گذشته تا به امروز است. این مواریث بسیار منحصر به فرد بوده و حفاظت از آن وظیفۀ هر ایرانی است. تخریب هر یک از آنها صدمات جبرانناپذیری بر هویت ما خواهد گذاشت. حال آنکه هر روز اخبار تخریبهای هولناک و وحشتناک در شبکههای اجتماعی و رسانهها قلب هر ایرانی را به درد می آورد.
متأسفانه در سال جاری با وجود هشدارهای فراوانی که جامعۀ باستانشناسی ایران داده بود، توسعههای عمرانی گریبانگیر بافتهای تاریخی شهرهای کشور شد و علاوه بر آن سوداگرایی افراد سودجو نیز بر روند این تخریبها دامن فزایندهای زد. نقض حریم غار کرفتو، تلاش برای الحاق حریم میراث جهانی باغ عباسآباد بهشهر به حریم شهری، تخریب گورستان زیرین، ساخت پی در پی سدها و از بین رفتن آثار باستانی پشت این سدها، مشکلات بافت تاریخی شیراز، اصفهان و قزوین و شهرهای دیگر و هزاران خبر تخریب دیگر، تجارب تلخ عدم حفظ میراث فرهنگی در سال جاری است. علاوه بر آن خبرهای تخریب تپهها و بناهای تاریخی توسط متوهمان گنجیابی که هر روز بیشتر میگردد و باعث از بین رفتن مواریث فرهنگی میگردد، عامل فزایندهای در راستانی نیاز به همفکری و چاره اندیشی برای حفاظت از میراث فرهنگی است. عدم بروزرسانی یگان حفاظت میراث فرهنگی چه از حیث تجهیزات و چه از نظر نیروی انسانی و آموزش نیز مزید بر علت شده است تا روند تخریبها شتاب بگیرد. مجموعۀ این موارد را میتوان ذیل تضعیف تدریجی نیروی انسانی متخصص و متعهد دستهبندی کرد و زنگ خطری است که باید آن را جدی گرفت. یگان حفاظت میراث فرهنگی در کشور با بودجۀ اندک و بدون امکانات و نیروی متعهد و متخصص و دلسوز امکان حفاظت از مواریث فرهنگی را نخواهد داشت.
جامعۀ باستانشناسی ایران منکر رشد و توسعۀ جامعۀ شهری و روستایی کشور نبوده اما این توسعۀ پایدار باید در چارچوب حفظ و نگهداری بافتهای تاریخی و آثار باستانی موجود در شهرها و روستاها باشد تا از صدمات جبرانناپذیر میراث فرهنگی و عدم نگهداری و انتقال آن به نسلهای آینده جلوگیری گردد.
یکی دیگر از دغدغههای اهالی میراث فرهنگی خالی شدن بدنۀ میراث فرهنگی از افراد متعهد و دلسوز و عدم جایگزینی این افراد و عدم استخدام نیروهای جدید است. تمامی بخشهای کارشناسی وزارت میراث فرهنگی هر روز از متخصصین خالی میگردد و چند سالی است که هیچ آزمون استخدامی برای جایگزینی آنها برگزار نگردیده و با اندک استخدامیهایی که وجود دارد، افراد متخصص و دلسوز جذب نشده و باعث تهی شدن بدنۀ کارشناسی وزارتخانه و به طبع آسیبهای جبرانناپذیر به میراث فرهنگی شده و خواهد شد. جامعۀ باستانشناسی ایران خواستار جذب افراد متخصص و دلسوز در بدنۀ میراث فرهنگی است تا بتوان از مواریث یکی از کشورهای باستانی و تاریخی در جهان به خوبی حفاظت نمود. همچنین جامعۀ باستانشناسی ایران امیدوار است که با تغییر رویکرد وزارت میراث فرهنگی در مبارزه با گنجیابان و سوداگران آثار فرهنگی با همکاری با مجلس و نیروی انتظامی و قوۀ قضاییه قوانین سفت و سخت اجرایی را وضع نماید تا دست این تخریبگران میراث فرهنگی را کوتاه و مجرمان را به مجازات برساند و با ایجاد این قوانین توهم گنجیابی را از جامعه برهاند.
جامعۀ باستانشناسی ایران امیدوار است طرحی که در اسفندماه امسال به مجلس ارسال گردیده و تصویب اولیۀ آن انجام شده، در سال آینده اجرایی گردد تا بتوان دست متوهمان گنجیابی را از تخریب آثار فرهنگی و تمدنی کوتاه نمود.
امید است که وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی با بازنگری در وضعیت حفاظت از میراث فرهنگی، جان تازهای به میراث بدمد و در این راستا جامعۀ باستانشناسی ایران از هیچ مشورت و کوششی دریغ نخواهد نمود.
