کاربرد آتش از سوی انسان یکی از مهمترین رویدادها در دگرگشت انسان محسوب میشود. در پژوهشی تازه از گروهی از پژوهشگران دانشگاه لیدن هلند، به موضوع روند انتشار فرهنگ استفاده از آتش در جمعیتهای انسانریخت پرداخته شده است
ظاهرا اولین استفاده از آتش به هوموارکتوسها در حدود یک میلیون و هشتصد هزار سال پیش بر میگردد، ولی این تاریخ به دلیل پراکندگی شواهد، چندان مستدل به نظر نمیرسد اما پژوهشگران استفادۀ قطعی و گسترده از آتش را به حدود ۴۰۰ هزار سال پیش نسبت میدهند؛ شواهد باستان شناختی برای این تاریخ، در مناطقی از آفریقا و غرب اوراسیا بدست آمده است که از نمونههای بارز آن میتوان به شواهد به دست آمده از غار قِسم در منطقۀ شامات اشاره نمود
تولید و کنترل آتش توسط انسانریختها نیازمند شناخت مواد و روش مرتبط با آتش افروزی است؛ این توانایی نشان دهندۀ جهش قابل ملاحظه در اندازۀ مغز آنها و افزایش همکاری بین گروهی است .مطالعۀ ژنومهای باستانی به استناد تبادل مکرر ژن ها، ارتباط مستقیم میان ریز جمعیتهای انسانریختها را تائید میکند و به گسترش فرهنگ و استفاده از آتش در حدود ۴۰۰ هزار سال پیش کمک شایانی کرده است. بر همین اساس پژوهشگران مطرح میکنند که بر اساس فرضیۀ انتشار فرهنگ، استفاده منظم از آتش به سرعت در جهان قدیم و در زیر گونههای انسانی نمایان میشود که این موضوع نشان دهندۀ این است که این رفتار فرهنگی از یک مبدا پراکنده شده است. در این میان پیشینۀ فناوری لوالوا و استفاده از آتش را میتوان با تبر دستیهای آشولین مقایسه کرد. از این رو گزارشهای به دست آمده استفاده از آتش و فناوری لوالوا را اولین نمونۀ واضح گسترش فرهنگ در دگرگشت انسان میدانند که نشان دهندۀ ارتباطات گونههای مختلف انسانریختهاست. ابزارهای لوالوا توسط گروههای انسانی مختلف از جمله نئاندرتالها و هموساپینسهای اولیه در بخشهای عمدۀ جهان قدیم استفاده میشده است و نشان میدهد انتشار فرهنگی در تغییرات فناوری و رفتار در بازۀ زمانی چهارصد تا دویست و پنجاه هزار سال پیش نقش بیشتری داشته است. در نتیجه الگوهای مکانی و زمانی استفاده از آتش در پلیستوسن میانی در مدارک باستانشناسی نشان از ظهور یک ابزار است
خوانندگان محترم برای اطلاع کامل از یافتههای این پژوهش به لینک زیر مراجعه نمایید
https://www.pnas.org/content/118/31/e2101108118
آذر جنتی مهر ، دانشگاه مازندران ، بنیاد پژوهشهای پارینه سنگی دیار مهر
سامان حیدری گوران ، موزه نئاندرتال -آلمان ، بنیاد پژوهشهای پارینه سنگی دیار مهر
©Society for Iranian Archaeology جامعۀ باستانشناسی ایران
