مقالهای ارزشمند درباره آب و هوای دیرینه برای فلات ایران بر اساس مطالعات رسوب شناسی دامنههای شمالی کوهستان البرز توسط تعدادی از دانشمندان آلمانی و ایرانی در نشریه معتبر (QSR) منتشر شده است. این مقاله بر اساس توالی لس-خاک دیرینه، دادههایی از نوسانات دما و رطوبت را در سطح جهانی، منطقهای و محلی در اختیار ما میگذارد. لس-خاک دیرینه در دامنههای شمالی البرز آرشیو ارزشمندی از تغییرات اقلیمی منطقه را در خود دارد. لسها رسوبات بادی هستند و در شرایط اقلیمی سرد و خشک به نهشته میشوند و خاک دیرینه نیز در شرایط اقلیمی گرم و مرطوب تشکیل میشوند. تشکیل این رسوبات نیز با نوسانات دریای مازندران در ارتباط است. به این شکل که لسها در زمان پسروی سطح آب دریای مازندرا، و خاک دیرینه نیز در زمان پیشروی دریا ممکن است شکل گرفتهاند. پژوهش کیل و همکاران بر روی یک رخساره متوالی لس-خاک دیرینه در نزدیکی روستای آبلو در شهرستان نکا مطالعات دیرین اقلیم شناسی انجام شده است. دلیل انتخاب این مکان به خاطر وجود یک لایه قطور خاک دیرینه تکامل یافته در بخش تحتانی، یک خاک دیرینه سه بخشی در بخش میانی و چند لایه متوالی لس در بخش فوقانی این رخساره است. همچنین یک لنز خاکستری رنگ از رسوبات آتشفشانی در یک لایه لس در این مجموعه مشاهده شده است. این رسوبات از فوران آتشفشانی دماوند در تاریخی پیرامون ۷۰ هزار سال قبل MIS4 به فاصله ۱۴۰ کیلومتری از غرب تا این محل با باد حمل شدهاند. این یافته میتواند در بازسازی شرایط وزش بادهای دیرینه نیز اهمیت داشته باشد. رسوبات لس-خاک دیرینه در این تحقیق بر اساس روش لومینسانس تاریخگذاری شده و تجزیه عنصری، رنگ شناسی و گرانولومتری و بررسی قابلیت مغناطیسی رسوبات برای تشخیص تغییرات اقلیمی نیز به کار گرفته شده است. تاریخگذاریهای لومینسانس تاریخ معادل ۲۰۰ هزار تا ۲۸ هزار سال قبل (MIS7-2) را ارائه میدهند. در نتیجه مطالعات فوق نشان میدهند در دوره پلیستوسن میانی در این منطقه رسوب ریزگردها نسبت به خاکزایی از سطح پایینتری برخوردار بوده است اما طی پلیستوسن متاخر (MIS4-5) رسوب ریزگردها نسبت به تشکیل خاک دیرینه شدت گرفته و لایههای قطوری از لس بر روی خاکهای دیرینه تشکیل می گردند. شواهد نشان دهنده یک مرحله گسست در پایان پلیستوسن میانی هستند که منجر به شکلگیری خاک دیرینه بسیار تکامل یافته شده است. آنچه در اینجا اهمیت مییابد آن است که مطالعه بر روی توالی لس-خاک دیرینه ابلوی نکا میتواند یک شمای لایه نگاری تطبیقی در سطح منطقهای و فرامنطقهای ارایه نماید که بازتابی از تغییرات اقلیمی کواترنری در غرب آسیا است.
حسین رمضان پور و س. ح. گوران
جامعه باستانشناسی ایران Society for Iranian Archaeology ©
