حال که به فصل گرما رسیدهایم، خبری بهنگام دربارۀ یک کشف جدید منتشر شده است. این خبر در رابطه با خاستگاه هندوانۀ اهلی و منطقۀ اهلیشدن آن است.
برای این که بفهمیم محصولات کشاورزی چطور اهلی و تکثیر شدهاند، یکی از بهترین راههای کسب اطلاعات این است که نیای غیراهلیِ آنها را مطالعه کنیم اما شناسایی نیای غیراهلی بنا به دلایلی چندان آسان نیست. چند تن از پژوهشگران که نتایج پژوهشهای خود را در نشریۀ PNAS منتشر کردهاند، مدعیاند که خاستگاه هندوانه را کشف کردهاند.
تا پیش از این متخصصان بر این باور بودند که هندوانه یکی از citron melon های آفریقای جنوبی است. اما پژوهشگران با انجام مطالعات ژنتیکی جدید دریافتهاند که نیای غیر اهلیِ هندوانه Kordofan melon (C. lanatus) است. این گیاه در سودان (شمال شرق افریقا) میروییده و مغزش غیرتلخ و تقریبا سفید رنگ است. پس از بازتفسیر برخی از نقاشیهای داخل مقابر مصر باستان با قدمت بیش از چهار هزار سال، پژوهشگران به این نتیجه رسیدهاند که در اجتماعات ساکن در درۀ نیل از هندوانه به عنوان دِسِر استفاده میشده است. قرائن ژنتیکیِ مرتبط با مزۀ شیرین هندوانه در Kordofan melon شناسایی شده است اما به نظر میرسد که رنگ قرمز در مغز آن پس از کامل شدن روند اهلیشدن تثبیت شده است. نیای غیراهلی هندوانه در سودان هنوز میروید و میتواند منبع اطلاعاتی بسیار مفیدی برای مطالعهی تولید و تکثیر هندوانه باشد.
گزارش این کشف در مقالهای در نشریۀ PNAS منتشر شده است که از لینک زیر میتوانید ببینید و بخوانید.
https://www.pnas.org/content/118/23/e2101486118
کریم علیزاده، Department of Anthropology, Grand Valley State University
جامعۀ باستانشناسی ایران Society for Iranian Archaeology ©
